Yıkımın İçinde Umut – ICOMEH 2025 | 1. Gün Psikohaber

Merhaba sevgili okuyucu,

Ben Ebru. Psikohaber’e hoş geldin.

Üç gün süren ICOMEH 2025 2. Uluslararası Toplum ve Ruh Sağlığı Kongresi’nin 1. gününde, insanın afetle, yalnızlıkla ve umutla kurduğu ilişkiye tanıklık ettim.Bazı cümleler salonda kaldı, bazıları içimde yankılandı.Bu bülten, o yankının ilk günü.

Açılış Konferansı – “İnsanın Afetle Öyküsü” / Prof. Dr. Tamer Aker

Tamer Hoca, “yalnızlık krizi, pandemisi, salgını gözlemliyoruz” diyerek başladı sözlerine. Halbuki insanın insana isteği ve ihtiyacı vardır. 

Kaygı, 21. yüzyılın meselesi – Fibromiyalji “Hayallerimiz olmalı; çünkü umut, o hayallerden doğar.”

Liminal Kavramı Üzerine

“Liminal: iki kapılı bir han.” 

Mimaride genellikle geçiş mekânları olarak tanımlanır. Belirsizlik ve bunun yaşattığı boşluk hissi — aşılması gereken bir an, bir durum, bir süreç olarak görülür. Kökü limen, yani “eşik.” Arada kalma, arafta olma hâli.

Hayat ağacı: Hayatın kendisi liminal bir mekândır.

Anlamlandıramama ve izah boşluğu: İnsan, tabiatı gereği her daim anlam arayışı ve anlam verme uğraşısı içindedir. Anlamsızlık düşüncesi, insanın zihnini kemiren dayanılmaz bir acı ve sancı üretir.

Soru:Ölümlü olmak, seçilmiş travmamız ve en büyük belirsizliğimiz olabilir mi?

Anlam Ararken Değişimimiz

“Beni bende deme bende değilim. Bir ben vardır bende, benden içeri.” “Nereye bakar isem dopdolusun, Seni nereye koyam, benden içeri.” “Hiç kimsenin olmadığı bir ormanda devrilen ağacın sesi duyulur mu?” “Ben olmayınca bu güller, bu serviler yok. Kızıl dudaklar, mis kokulu şaraplar yok. Sabahlar, akşamlar, sevinçler, tasalar yok. Ben düşündükçe var dünya, ben yok o da yok.” — Ömer Hayyam

Yeni İnançlarımız ve Anlam Arayışı

Bu yeni inançlarımız, önceki inançlarımızdan bir miktar farklı.O yüzden sık sık dile gelir: “Ben eskisi gibi olmak istiyorum.”Belki de unuttuğumuz adetler, gelenek ve göreneklerin izini sürmek gerekir.İşlevleri neydi, ne işe yarıyorlardı?Belki de bu yüzden belirtileri tekrar tekrar yaşayarak, gerek zihinsel gerek anlatısal olarak, anlamlandırmaya çalışıyoruz.

Sorunlar Kaybolur mu?

“Veba asla ölmeyecek. Yatak odalarında, mahzenlerde, sandıklarda, mendillerde ve eski gazetelerde sabırlı bir şekilde bekleyerek, mutlu şehirlerdeki farelerini canlandırıp onları öldüreceği günü bekliyor.”

Umutta Ne Var?

Başarı, tutku, beklenti, arzu, inanç, kaygı, güven, iman, hedef, iyimserlik, söz, dilek, tahmin, hayal, dayanıklılık, bağlılık, tarih, kazanım, ümit, ütopya, ödül, iyimserlik, güven.

Picasso’nun ünlü Guernica tablosu bir barış sembolüne dönüşmüştür. Hava bombardımanının masum kurbanlarını; boğa, faşizmin karanlığını ve acımasızlığını; kadın ise çocuklarını koruyamayan anneleri sembolize eder. Böylece resim, yalnızca yerel bir trajedinin temsili olmaktan çıkar, tüm insanlık için savaş karşıtı bir sembole dönüşür.

Mekân, Bellek ve Sınırlar

“İstanbul’da yaşıyorum ama Diyarbakır’ın başka bir bölgesinde de bir mekân oluşturmak istiyorum.O mekâna da güvenli bir şekilde gitmek istiyorum.Burası duvarlı, orası duvarlı, diğer taraf duvarlı…O duvarların içine birtakım insan topluluklarının girmesi yasak gibi gibi bir sürü hikâye.Zaten Gazze’yi anlatmaya gerek yok; bir maraton mesafesi — 42 km’lik bir yerden bahsediyoruz.Dolayısıyla değişen yüz nedir?Bir açık hava hapishanesi.”

Sumak Kawsay: “İyi Yaşam”

Beş temel prensibe dayanır:

  • Bilgi ya da bilgelik olmadan hayat olmaz (Tucu Yachay).
  • Hepimiz topraktan, Anadan geliyoruz (Pacha Mama).
  • Hayat sağlıktır (Hambi/Hampi Kawsay).
  • Hayat müşterektir (Sumaq Kamaña).
  • Hepimizin bir ülküsü ve bir düşü vardır (Hatun Muski).

Yalnızlık, Ölüm ve İnsanın Sıcaklığı

Yalnızlık hissi dondurur.Pandemi döneminde birçok insandan duymuşsunuzdur: “Üşüyorum” diye.Donmak, üşütür.Ölüm belirsizliktir; bilinmezliktir.Yani yalnızlık ve çaresizliktir.Aklımıza geldiğinde üşürüz.O yüzden insanın ve doğanın sıcağına ihtiyacımız var.“Yıkımlardan sonra yıkım içinde yaratmaya devam…”

Paneller: Küresel Krizlerin Gölgesinde Psikiyatrik Bozukluklar

Oturum Başkanı: Prof. Dr. Tamer Aker

“Çünkü 65 yaşına gelen insan sayısı neredeyse hiç yok. Demek ki bu tür adaletsizlikleri de net bir şekilde gördük.”

Aşıyı çabuk şekilde ürettik; Kanada gibi ülkeler stok yaptı, bazı ülkelere göndermekte güçlük çekti. “Elimin kirini temizleyemez.” Shakespeare’in Mahbeti ve Balıkçı Kız – psikokoz. Migren, fibromiyalji, mide-bağırsak ve cilt sorunları; ayrımcılık. Travma ve adaletsizlikte travma.

Prof. Dr. Mahmut Bulut – Erişkin Ruh Sağlığında İklim Krizi ve Psikiyatrik Sonuçlar

“Çok uzak olmak da çok yakın olmak da değil. Yeterince temas.” Gazze görüntüleri, videoları çok izledik.

Depresyon, TSSB, anksiyete.Bir çocuk hocaya, “Herkes öldüğü için yaşlandığımı hatırlamıyorum” dedi.Savaşa maruz kalmayıp videoları izleyenlerde benzer semptomlar görülmüş.

Risk Grupları: İklim krizinin ruh sağlığı üzerindeki etkileri herkesi eşit biçimde etkilemez.Bazı gruplar biyolojik, psikolojik veya sosyo-ekonomik nedenlerle daha yüksek risk altındadır.

Çocuklar ve Gençler: Beyin gelişimi ve duygusal olgunlaşma süreçleri devam ettiği için çevresel stresörlere karşı daha savunmasızdır.Travmatik afet deneyimleri uzun vadeli anksiyete, davranış bozuklukları ve öğrenme güçlüklerine yol açabilir.Türkiye’de gençlerin %68’i “iklim değişikliğinin geleceğini olumsuz etkileyeceğini” düşünüyor.18–30 yaş arası bireylerin %42’si iklim değişikliği nedeniyle artan kaygı yaşıyor.2021 Antalya orman yangınları sonrası, etkilenen bölgelerde yaşayanların %38’inde depresyon, %24’ünde TSSB belirtileri gözlemlendi.

Başa Çıkma Yaklaşımları: Psiko-eğitim: Eko-anksiyete normal bir tepkidir; hedef yok etmek değil, işlevselleştirmektir.Davranışsal stratejiler: Uyku-beslenme rutini, doğa teması, haber maruziyetini sınırlama.Bilişsel-duygusal araçlar: Felaketleştirme düşüncelerini yeniden değerlendirme, belirsizlikle çalışmak.Anlam odaklı yaklaşım: Değerlerle uyumlu küçük eylemler, öz-yeterlik ve umudu artırmak.Acil durum planı: Afet çantası, aile iletişim planı — kontrol algısını güçlendirir.

Prof. Dr. M. Cemal Kaya – Göç ve Ruh Sağlığı

Göç süreci üç döneme ayrılır:

  • Göç Öncesi Dönem: kişilik yapısı, motivasyon.
  • Göç Eylemi: sosyal desteğin kaybolması, yitim duygusu, travmatik olaylar.
  • Göç Sonrası: kültür şoku, ayrımcılık, maddi sıkıntılar, özlem.

Dr. Fatma Subaşı Turğut – Savaşın Çocuk Ruh Sağlığına Bedeli

“Çatışma ve umut bir resimde.” Erdem Bayazıt – Bosna’ya Yazıt “Ben Bosna’lı çocuk; Size şarkımı emanet ediyorum…”

Dünyanın Nabzı: Şiddet, Göç, İklim ve Travma

Oturum Başkanı: Prof. Dr. Funda GümüşKonuşmacılar: Prof. Dr. Gül Dikeç, Prof. Dr. Çiğdem Yüksel, Prof. Dr. Figen İnci

  • Prof. Dr. Funda Gümüş – Sur’un Ardındaki Çığlıklar: Sunuma dair not alınmamıştır.
  • Prof. Dr. Gül Dikeç – Yerinden Edilen Hayatlar: Sunuma dair not alınmamıştır.
  • Prof. Dr. Çiğdem Yüksel – Travma Aynasında Kendine Bakmak: Gönüllü yardım, sevdiklerinden uzak olma, önceki kayıplar, aşırı yorgunluk. Saha sonrası destek, süpervizyon, dinlenme, koordinasyon.
  • Prof. Dr. Figen İnci – Isınan Dünya, Daralan Zaman: Yapay zekâ veri merkezleri su tüketimi: OECD’ye göre 2027’ye kadar 6,6 milyar m³. Teknoloji hayatı kolaylaştırırken, yerkürenin kaynaklarını hızla tüketiyor. Ruh sağlığı profesyonelleri için: erişim, kapsayıcılık, küçük adımlar, kurumlar arası işbirliği.

Atölyeler

  • Doç. Dr. Sedat Işıklı – Not alınmamıştır.
  • Prof. Dr. Zeynep Şimşek – Not alınmamıştır.

Son Söz

ICOMEH 2025’in ilk günü, insanın afetle, yalnızlıkla ve umutla kurduğu ilişkiye tanıklık ettirdi.Yalnızlığın dondurduğu yerde, dayanışmanın sıcağı vardı.Yıkımların ortasında bile, insan yine yaşamı inşa etmeye devam ediyordu.

Tarih: 8 Ekim 2025, Çarşamba

Yer: Dicle Üniversitesi 15 Temmuz Kültür ve Kongre Merkezi

Yazan: Uzman Psikolog Ebru Akkoyun / Saha Psikoloğu – Psikohaber Bülteni

Yorum Yapın